Inwestycje zgodne z prawem szariatu

Niektórzy inwestorzy kierują się wyłącznie zasadą ciągłego wzrostu wartości aktywów. Dla innych reguły są bardziej skomplikowane. W świecie muzułmańskim rośnie popyt na inwestycje zgodne z islamskim prawem szariatu opartym na religijnych dogmatach i zasadach.

Inwestycje zgodne z prawem szariatu 2

Z uwagi na fakt, że światowa populacja muzułmanów ma wzrosnąć do 2030 r. do 2,2 mld, co będzie stanowić ponad jedną trzecią populacji całego świata[1], spodziewam się dalszego wzrostu popytu na inwestycje zgodne z szariatem także w przyszłości.

Aby lepiej poznać ten segment, poprosiłem Dennisa Lima, naszego starszego dyrektora zarządzającego i zarządzającego portfelami inwestycyjnymi w zespole Templeton Emerging Markets Group, o komentarz dotyczący sposobu, w jaki nasz zespół przyciąga inwestorów zainteresowanych tym szczególnym rodzajem inwestycji w papiery wartościowe.

Dennis Lim

Dennis Lim

Ostateczny cel inwestycji zgodnych z szariatem jest podobny do wszelkich innych inwestycji w akcje (generowanie zysków i/lub dochodów), ale z jednym istotnym zastrzeżeniem: zarządzający portfelem nie może kupować, trzymać ani sprzedawać akcji spółek prowadzących działalność niezgodną z islamskim prawem, ponieważ inwestorzy postrzegani są jako „wspólnicy” mający udział w interesach tych spółek.

Co oznacza zgodność z prawem szariatu?

Podczas, gdy niuanse tej „zgodności” są przedmiotem debaty, można wskazać kilka fundamentalnych zasad. Przykładowo, spółka nie może być zaangażowana w działalność zakazaną, np. hazard czy produkcję i sprzedaż alkoholu, wieprzowiny i innych produktów zabronionych („haram”). Spółka nie może także pożyczać pieniędzy na procent ani utrzymywać nadwyżek kapitałowych na oprocentowanych rachunkach, ponieważ dochody pochodzące z odsetek są uważane za „nieczyste”. Dlatego firmy oferujące usługi finansowe związane z odsetkami lub zaciąganiem znaczącego zadłużenia są zwykle wykluczone z portfeli zgodnych z szariatem.

Wiele spółek oczywiście nie zdaje sprawdzianu ze zgodności z muzułmańskim prawem, dlatego pula dostępnych pozycji jest mocno ograniczona. Do kategorii „haram” należą, na przykład, wszystkie tradycyjne banki. Stanowi to spore wyzwanie, ponieważ w wielu krajach, a w szczególności na rynkach wschodzących, bankowość należy do największych sektorów gospodarki.

Ocenę zgodności danej spółki z muzułmańskim prawem pozostawiamy znawcom szariatu, ponieważ proces ten jest złożony i czasochłonny. Nasze portfele islamskich inwestycji spoza USA podlegają niezależnym przeglądom dokonywanym przez Amanie International Shariah Supervisory Board – instytucję słynącą z doskonałej znajomości muzułmańskiego prawa. Uczeni z Amanie wstępnie zatwierdzają cele i strategie inwestycyjne oraz oferują bieżące wsparcie i monitoring, by zapewniać ciągłe przestrzeganie przyjętych na całym świecie reguł i norm szariatu. Jeżeli którakolwiek z naszych pozycji zostanie uznana za niezgodną z szariatem, jesteśmy zmuszeni do jej zamknięcia w możliwie krótkim czasie.

Chciałbym podkreślić, że reguły rządzące islamskimi inwestycjami nie powstrzymują spółek przed prowadzeniem opłacalnej i wydajnej działalności gospodarczej. Niektórzy wręcz uważają, że dodatkowa dyscyplina może być pewnym atutem.

Choć poszukiwanie okazji inwestycyjnych zgodnych z prawem szariatu może być trudnym zadaniem, znajdujemy wiele solidnych spółek w różnych częściach świata, które spełniają te wymagania. Przykładowo, w Indiach są tysiące spółek, wśród których regularnie znajdujemy prawdziwe diamenty.

Proces selekcji

Nasz zespół poszukuje możliwości inwestycyjnych wśród ok. 25 tys. spółek na całym świecie. Przedsiębiorstwa oceniamy pod kątem wybranych wskaźników finansowych i na podstawie określonych algorytmów, jakości zarządzania, przestrzegania zasad ładu korporacyjnego, itp. Zgodnie z zasadami filozofii inwestycyjnej opartej na szczegółowych analizach indywidualnych, która ma zastosowanie dla wszystkich portfeli Templetona, realizujemy zdyscyplinowany i rygorystyczny proces selekcji, obejmujący analizę każdego aspektu działalności spółki, wykorzystując wiedzę i potencjał naszych specjalistów ds. zarządzania ryzykiem z rynków lokalnych. Po skompilowaniu wstępnej listy potencjalnych pozycji, odrzucamy wszystkie spółki, które nie spełniają wymogów muzułmańskiego prawa, dzięki czemu uzyskujemy listę akcji, które możemy kupić do naszego portfela. Franklin Templeton współpracuje z zarządzającymi aktywami, którzy są ekspertami w zakresie strategii inwestycyjnych zgodnych z szariatem i działają w największych ośrodkach finansowych muzułmańskiego świata, takich jak Singapur, Malezja, Zjednoczone Emiraty Arabskie czy Hongkong; ponadto, należymy do nielicznych zagranicznych organizacji inwestycyjnych, które mają własny oddział w Malezji.

W przypadku wszystkich naszych potencjalnych inwestycji, pierwszym etapem analizy jest identyfikowanie okazji cenowych, przy uwzględnieniu naszych szacunków przyszłej wartości spółki. Następnie zawężamy listę kandydatów do portfela poprzez kompleksową analizę czynników fundamentalnych i ilościowych, by ocenić długoterminową wartość każdej spółki. Ważnym elementem procesu jest zrozumienie charakteru prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności, jakości zarządu, struktury własności, ładu korporacyjnego oraz zaangażowania w budowanie wartości dla akcjonariuszy. Kluczową częścią procesu są także wizyty w spółkach i ich zakładach produkcyjnych oraz rozmowy z przedstawicielami zarządów. Proces podejmowania decyzji jest realizowany zespołowo.

Akcje zgodne z prawem szariatu stanowią szczególny podzbiór naszego spektrum inwestycyjnego obejmującego wszystkie papiery z rynków wschodzących, jednak stosowany przez nas proces selekcji jest właściwie taki sam w każdym przypadku. Po rygorystycznej analizie spółek i opracowaniu listy potencjalnych kandydatów do portfela, odrzucamy z tej listy przedsiębiorstwa, które nie spełniają wymogów muzułmańskiego prawa. Zauważyliśmy, że spółki zgodne z szariatem często wyróżniają się bardzo zrównoważonymi bilansami. Przedsiębiorstwa mające zbyt dużo lub zbyt mało kapitału nie spełniłyby reguł rządzących islamskimi inwestycjami.

Doradcy specjalizujący się w prawie szariatu biorą aktywny udział w każdym etapie procesu inwestycyjnego. Najpierw prezentują listę papierów, które pozytywnie przeszły ich testy zgodności. Jeżeli, podczas naszych badań spółek, znajdziemy przedsiębiorstwo spełniające wymogi szariatu, które nie znajduje się na liście opracowanej przez ekspertów, wspólnie analizujemy przyczyny takiego wykluczenia. Ponieważ spółki są stale badane pod kątem zgodności z szariatem, na bieżąco dodajemy i usuwamy pozycje, w związku ze zmianami w ich bilansach i sprawozdaniach finansowych.

Utrzymanie portfela

W pełni skonstruowany portfel podlega regularnym analizom dodatniego i ujemnego wpływu poszczególnych pozycji na ogólny wynik. Nasza metodologia sprzedaży wymusza zamknięcie pozycji, gdy cena akcji przekracza oszacowaną przez nas wartość godziwą, gdy dostrzeżemy większy potencjał w innych papierach lub gdy w spółce nastąpią fundamentalne zmiany mające wpływ na nasze prognozy lub – w przypadku portfeli instrumentów islamskich – powodujące niezgodność z szariatem. Nasz zespół dokonuje regularnych przeglądów portfeli mających na celu zapewnienie stałego przestrzegania naszych założeń i zasad inwestycyjnych.

Dzięki temu jesteśmy przekonani, że nasze zarejestrowane poza USA portfele instrumentów zgodnych z szariatem niezmiennie odzwierciedlają najlepsze koncepcje inwestycyjne zespołu Templeton Emerging Markets Group i spełniają szczególne wymogi inwestorów ze świata muzułmańskiego.

 

Informacja natury prawnej

Wszelkie inwestycje wiążą się z ryzykiem, włącznie z ryzykiem utraty zainwestowanego kapitału. Strategie inwestycyjne koncentrujące się na inwestycjach zgodnych z szariatem mogą być narażone na wyższe ryzyko wahań wartości niż strategie o większej dywersyfikacji. Z inwestycjami islamskimi związane są dodatkowe czynniki ryzyka, m.in. ryzyko związane z koniecznością zapewnienia zgodności z szariatem, które oznacza, że strategia skoncentrowana na inwestycjach zgodnych z muzułmańskim prawem może generować mniejsze zwroty w porównaniu z innymi strategiami, które nie muszą przestrzegać tych reguł; zasady szariatu mogą zmuszać zarządzających do sprzedaży lub uniemożliwiać kupno niektórych akcji, które mogą stanowić korzystne okazje inwestycyjne. Inwestowanie w instrumenty zagraniczne wiąże się ze szczególnym ryzykiem, m.in. dotyczącym wahań kursów wymiany, niestabilności gospodarczej czy zmian na arenie politycznej. Inwestycje na rynkach wschodzących obarczone są większym ryzykiem wynikającym z powyższych czynników, oprócz typowych dla nich ryzyk związanych z względnie niewielkimi rozmiarami, mniejszą płynnością i brakiem odpowiednich ram prawnych, politycznych i społecznych dla rynków akcji.

[1] Źródło: Pew Research Center, styczeń 2011 r.: „The Future of the Global Muslim Population” („Przyszłość globalnej populacji muzułmanów”). Populacja muzułmanów w 2010 r. została oszacowana na 1,6 mld, a prognozy zakładają wzrost do 2,2 mld do 2030 r.

Mark Mobius
Mark Mobius