Znasz li dom pośrednika swego? Czyli o wyższości pośrednika ubezpieczeniowego nad kredytowym

Zacznijmy może od tego, że jednym ze statutowych celów naszej fundacji jest zrównanie pozycji sektorów rynku finansowego w zakresie prawno-podatkowym. Generalnie chodzi w tej idei o to, żeby zapobiegać powstawaniu, tzw. arbitrażu regulacyjnego, kiedy np. dwa zbliżone środowiska zawodowe są diametralnie różnie traktowane w zakresie swoich praw i obowiązków. Czy tak jest w rzeczywistości, to dobrze pokazuje to metoda porównawcza, polegająca na tym że bierze się „korporacyjne” regulacje ustawowe i sprawdza, czy ustawodawca preferuje bardziej tą lub inną branże zawodową. Weźmy zatem „na warsztat” takie profesje, jak pośrednik kredytowy i pośrednik ubezpieczeniowy, zaś wycinkowo przeanalizujmy kwestię ich obowiązków rejestracyjnych. By dotrzeć do tego… tytułowego domu pośrednika kredytowego. Mamy tutaj zresztą możliwość przeprowadzenia laboratoryjnej wręcz analizy w zakresie ochrony danych osobowych.

Podróż do krainy pośredników

Od razu chcemy zaznaczyć, iż nie interesuje nas w tym momencie złożona konfiguracja strukturalna eko-systemu pośredników, tj. ich związków kapitałowych, organizacyjnych, strukturalnych i biznesowych pomiędzy poszczególnymi graczami występującymi w danym segmencie rynku. Nie będziemy wnikać w to, kto to jest pośrednik powiązany, agent, multiagent itp., lecz zajmiemy się tym, jak profesje te były do tej pory uregulowane.

Pośrednicy kredytowi byli do tej pory regulowani przez ustawę o kredycie konsumenckim z 2011 r. Na podstawie tej ustawy o pośredniku kredytowym wiedzieliśmy tyle, że jest to przedsiębiorca w rozumieniu Kodeksu cywilnego, który w zakresie swojej działalności gospodarczej lub zawodowej, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu. To wszystko. Ustawa nic nie stanowi o tym, jakie wymogi spełniać musi ktoś kto chce wykonywać ten zawód. Czy coś wiadomo na jej podstawie nt. minimalnego wykształcenia pośrednika kredytowego? Absolutnie nic. O jakichkolwiek uprawnieniach zawodowych, czy kompetencjach merytorycznych? Też nie. A może o czymś tak oczywistym jak niekaralność? Także nie. Ustawa opisuje tylko obowiązki kredytodawcy i pośrednika kredytowego przed zawarciem umowy o kredyt, umowę o kredyt, warunki jego spłaty przed terminem, odstąpienie od umowy przez konsumenta oraz zmiany w przepisach obowiązujących. Wszystko. Ustawa ta trochę przypomina, co do zarówno ducha jak i objętości, ustawę o działalności gospodarczej wprowadzonej przez premiera Wilczka, która bardzo ogólnie określała zakres działalności gospodarczej. Dość powiedzieć, że pośrednictwem kredytowym w zakresie kredytów konsumpcyjnych parać się obecnie może każdy.

Inaczej rzecz się ma w przypadku pośredników ubezpieczeniowych. Ci zostali dosyć mocno uregulowani w ustawie z 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym. I tak np. agentem ubezpieczeniowym może być osoba fizyczna, która łącznie spełnia następujące warunki: posiada pełną zdolność do czynności prawnych, nie była prawomocnie skazana za kilka rodzajów umyślnych przestępstw, daje rękojmię należytego wykonywania czynności agencyjnych, posiada co najmniej średnie wykształcenie oraz zdała egzamin przeprowadzony przez zakład ubezpieczeń. Z kolei, nadzór nad agentem sprawuje zakład ubezpieczeń, na rzecz którego działa. Jeśli chodzi o drugi rodzaj pośredników ubezpieczeniowych, tj. o brokerów, to jeśli są to osoby fizyczne, to muszą one spełniać niektóre te same kryteria co agenci oraz zdać egzamin przed Komisją Egzaminacyjną dla Brokerów Ubezpieczeniowych i Reasekuracyjnych, posiadać co najmniej dwuletnie doświadczenie zawodowe w zakresie ubezpieczeń zdobyte w okresie 8 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o uzyskanie zezwolenia na wykonywanie działalności brokerskiej oraz zawrzeć umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Widać, iż w porównaniu do agentów ubezpieczeniowych wykonywanie zawodu brokera jest obłożone ostrzejszymi obostrzeniami. Obie profesje podlegają wpisowi do rejestru, o czym będzie mowa dalej.

W rejestrze, czyli w saku

Polityka rejestrowa zawodów pośrednictwa finansowego, jak zaraz to zobaczymy, jawi się jakkolwiek chaotyczna. Pośrednicy kredytowi, jak już to wspomnieliśmy, nie podlegają jak dotąd żadnemu wpisowi do rejestru typu specjalnego („korporacyjnego”), poza oczywiście właściwym wpisem do ewidencji gospodarczej bądź Krajowego Rejestru Sądowego. Inaczej się rzecz ma w przypadku rejestru pośredników ubezpieczeniowych. Ci poza wpisaniem do ewidencji gospodarczej lub KRS-u są również wpisani do rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego.

W przypadku osób fizycznych będących agentami ubezpieczeniowymi rejestr ten, obejmuje takie informacje, jak: numer wpisu do rejestru; dane osobowe, obejmujące (imię lub imiona i nazwisko, numer PESEL lub, gdy ten numer nie został nadany, numer paszportu, dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, miejsce zamieszkania, numer identyfikacji podatkowej, nazwę, pod którą wykonuje działalność gospodarczą, siedzibę i adres); nazwę lub nazwy zakładów ubezpieczeń, na rzecz których działa agent ubezpieczeniowy, oraz zakres pełnomocnictw; wykaz osób fizycznych, przy pomocy których podmiot wykonuje czynności agencyjne, zawierający ww. dane osobowe; oraz w przypadku agenta ubezpieczeniowego działającego na rzecz więcej niż jednego zakładu ubezpieczeń w zakresie tego samego działu ubezpieczeń, zgodnie z załącznikiem do ustawy o działalności ubezpieczeniowej, numer polisy potwierdzającej zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, termin obowiązywania tej umowy ubezpieczenia oraz nazwę zakładu ubezpieczeń, z którym zawarto tę umowę.

Z kolei w odniesieniu do brokera ubezpieczeniowego, będącego osobą fizyczną, w rejestrze znajdują się następujące informacje: numer wpisu do rejestru; dane osobowe, obejmujące (imię lub imiona i nazwisko, numer PESEL lub, gdy ten numer nie został nadany, numer paszportu, dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość, miejsce zamieszkania, siedzibę i adres, numer identyfikacji podatkowej, nazwę, pod którą prowadzi działalność); numer i datę wydania zezwolenia; datę i przyczynę cofnięcia zezwolenia; w przypadku brokera ubezpieczeniowego wykonującego działalność brokerską na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (wykaz państw członkowskich Unii Europejskiej, w których działalność jest wykonywana, adres oddziału lub przedstawicielstwa brokera ubezpieczeniowego w państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym działalność ma być wykonywana, jeżeli oddział lub przedstawicielstwo zostały ustanowione); rodzaj działalności brokerskiej; wykaz osób fizycznych, przy pomocy których broker ubezpieczeniowy wykonuje czynności brokerskie, zawierający ww. dane osobowe; oraz numer polisy potwierdzającej zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, termin obowiązywania tej umowy ubezpieczenia oraz nazwę zakładu ubezpieczeń, z którym zawarto tę umowę.

Trzeba wyraźnie podkreślić, iż oba rejestry pośredników ubezpieczeniowych są jawne i dostępne dla osób trzecich. Właściwie, można powiedzieć, iż to nic szczególnego, bo skoro pośrednik ubezpieczeniowy to jest, jakby na to nie patrzeć, zawód zaufania publicznego, to konsument ma prawo mieć informację o tym, w czyje ręce powierza swój los. Tak, co do tego nie ma absolutnie sporu. Wydaje się mimo to, że można tu mieć jedynie zastrzeżenia co do zakresu i szczegółowości tych informacje, np. dotyczących określonych danych osobowych. Ale o tym będzie mowa dalej.

Rozsądek zatrzymany w pół drogi

W chwili obecnej trwają prace legislacyjne nad projektami dwóch ustaw, tj.: o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (w skrócie mówiąc, „ustawie o kredycie hipotecznym”) i o dystrybucji ubezpieczeń. Pierwszy projekt jest bardziej zaawansowany, gdyż został złożony do laski marszałkowskiej, drugi znajduje się w fazie uzgodnień i konsultacji społecznych. Oba projekty są również implementacją właściwych branżowych dyrektyw unijnych. Projekt ustawy o kredycie hipotecznym został częściowo oparty na szkielecie ustawy o kredycie konsumpcyjnym i uzupełniony o elementy pochodzące z ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Oczywiście projekt ten zawiera wszystkie postanowienia dyrektywy przezeń implementowanej. Z kolei, projekt ustawy o dystrybucji ubezpieczeń zmienia tę ostatnią ustawę pod kątem wymogów dyrektywy, zostawiając z tamtej pewne elementy, których dyrektywa nie nakazywała zmieniać. Tymi elementami są m.in. wyżej opisane obowiązki rejestrowe.

Wśród powyższych wymogów projektodawca wnosi rygor umieszczania na stronie organu internetowej nadzoru m.in. takich danych osobowych pośredników kredytu hipotecznego i kredytu konsumpcyjnego oraz pośredników ubezpieczeniowych, jak m.in. adres zamieszkania, numer PESEL bądź numer NIP. Rozwiązanie takie zostało zakwestionowane przez takie instytucje i podmioty, jak GIODO, KNF, Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego. Nasza fundacja opiniując ustawę o dystrybucji ubezpieczeń wskazywała konieczność wyłączenia dostępności tych danych jako publicznie dostępnych. Uzasadnialiśmy, iż ujawnienie szczególnie takich danych osobowych pośredników ubezpieczeniowych jak adres zamieszkania, który nie musi być tym samym co adres siedziby, wprowadza bezpośrednie zagrożenie i podnosi ryzyko osobiste osób wykonujących zawód pośrednika ubezpieczeniowego bądź jak w przypadku, tzw. multiagencji ubezpieczeniowych, będących w nich zatrudnionych i przy których to pomocy wykonywane są czynności agencyjne.

Wydaje się, że projektodawca może być świadom swojego błędu w zakresie narzucania publicznego ujawniania określonych danych osobowych, bowiem w trakcie prac nad projektem ustawy o dystrybucji ubezpieczeń podczas konferencji uzgodnieniowej widać było zrozumienie dla wagi problemu wykazywane ze strony służb Ministerstwa Finansów odpowiedzialnego za ten projekt. Wówczas to dosyć wyraźnie wybrzmiała uwaga organu nadzoru, który wnosił dokonanie poprawki stosownego przepisu. Spodziewamy się wiec, że zostanie ona uwzględniona w II wersji projektu ustawy. Inaczej rzecz się ma w przypadku pośredników kredytu hipotecznego. W ich przypadku mimo wyraźnych zastrzeżeń zgłaszanych na etapie konsultacji, jak również przez naszą fundację na posiedzeniu sejmowej komisji ds. instytucji finansowych, rozpatrującej ten projekt w I czytaniu, nasze uwagi spotkały się ze sprzeciwem ze strony Ministerstwa Finansów.

Przyjmijmy zatem przez moment, to założenie, że kierunek wyznaczony w trakcie uzgodnień i konsultacji publicznych się utrzyma i do Sejmu wpłynie projekt ustawy o dystrybucji ubezpieczeń bez tych elementów, które naruszają ustawę o ochronie danych osobowych. Przypuśćmy również, że przejdzie to całą ścieżkę legislacyjną aż do podpisu ustawy przez prezydenta i wejściu jej w życie. I przypuśćmy także, że w segmencie pośredników kredytowych zostaną podtrzymane rozstrzygnięcia zawarte w projekcie. Skutki tego mogą być niekiedy wydaje się komiczne, niekiedy wręcz dramatyczne, bo… rozsądek zatrzymał się w pół drogi.

No i gdzie ten tytułowy dom…?

W tym miejscu kończąc, chcemy tylko nakreślić ową wizję skutków. Czyli… znaleźć się w owym domu lub koło niego.

Wydaje się, że dosyć komicznie może przedstawiać się sytuacja, gdy w dajmy na to małym bądź średnim mieście, nazwijmy go „Ciche Dolne” na ulicy Zapustnej 1, na prowincji obywatel „X” będzie prowadził dwa rodzaje działalności. Będzie zarówno pośrednikiem kredytowym jak i ubezpieczeniowym (a ściślej rzecz biorąc, „dystrybutorem ubezpieczeń”, bo tak go będzie określać ustawa o dystrybucji ubezpieczeń), bądź też on będzie pośrednikiem kredytowym zarówno kredytu hipotecznego jak i konsumpcyjnego, zaś jego małżonka, ubezpieczeniowym. Oboje będą prowadzili wspólnie firmę pod nazwą „Zenon i Zofia Iksegrekowcy – pośrednictwo kredytowe i ubezpieczeniowe”. Oboje będą mieszkali w oddalonym o kilkanaście kilometrów „Małych Górnych”, adres Małe Górne 15, gmina Wilcze Zęby, powiat Niewiadomo Jaki. I tak o to, w obu rejestrach pośredników kredytowych prowadzonych przez KNF będzie widniało:

– numer wpisu….

– Zenon Iks

– Małe Górne 15, gmina Wilcze Zęby, powiat Niewiadomo Jaki,

– Numer NIP: 00000000000

– Zenon i Zofia Iksegrekowcy – pośrednictwo kredytowe i ubezpieczeniowe, Ciche Dolne, ul. Zapustna 1, gmina Wilcze Zęby, powiat Niewiadomo Jaki.

 

Jeśli zaś chodzi o rejestr dystrybutorów ubezpieczeń to wpis będzie wyglądał mniej więcej tak:

– numer wpisu….

– Zofia Iks

– Numer NIP: 00000000000

– Zenon i Zofia Iksegrekowcy – pośrednictwo kredytowe i ubezpieczeniowe, Ciche Dolne, ul. Zapustna 1, gmina Wilcze Zęby, powiat Niewiadomo Jaki.

 

I tu może być już nieco dramatyczniejsza sytuacja. Ten ktoś, kto będzie chciał usilnie ustalić adres zamieszkania Zofii Iks, gdyż bez ogródek mówiąc zechce trochę „wyrównać” swoje rachunki z sektorem ubezpieczeniowym, rojąc sobie, że stał się jego ofiarą, to szybko znajdzie via strona internetowa KNF, gdzie owa Zofia Iks mieszka i tam się do niej uda. Bo wystarczy…, że jej mąż będzie już w tym rejestrze figurował. Dolary przeciwko orzechom, że tak będzie.

No i o jeszcze jednej kwestii trzeba wspomnieć. W owym publicznie dostępnym rejestrze pośredników kredytowych znajdą się też prywatne adresy zamieszkania wspólników lub członków zarządu pośredników kredytów hipotecznych niebędących osobami fizycznymi, czyli… np. spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjne. Dość by mieć zatem wyobraźni, by wiedzieć co to może oznaczać. Zresztą jest to o tyle ciekawe, bo w tej kwestii istnieje arbitraż regulacyjny wobec wymogów ujawnieniowych dotyczących członków organów kierowniczych spółek publicznych, np. giełdowych. Wydaje się zatem, że dosyć zabawnym by było, że adres zamieszkania prezesa zarządu Domu Finansowego „Wielka Forsa”, będącym pośrednikiem kredytu hipotecznego, a zarazem będącym spółką akcyjną notowaną na warszawskim parkiecie, jest publicznie dostępny bo DF „Wielka Forsa” jest tymże pośrednikiem, a nie jest dostępny bo ten sam biznes jest już spółką giełdową. Z kolei zaś, że ogólnie wiadomo jest jak jest wynagradzany ów prezes zarządu DF „Wielka Forsa” S.A., bo to widać i w prospekcie emisyjnym i raporcie okresowym… a z rejestru pośredników kredytowych można dowiedzieć się gdzie on mieszka i jak wygląda na Google Earth jego rezydencja. Ba… można nawet zrobić sobie tam i wycieczkę, choćby rowerową.

Wydaje się też, że dosyć istotnym zdaje się postawienie pytania o to, czy branża pośredników kredytowych nie ucierpi właśnie z tego, wydaje się, błahego powodu, jak rygor ujawniania adresów zamieszkania nie zaś tylko dlatego, że rząd chciał jej uciąć kanały wynagradzania. Ale może to jest temat już na inną dyskusję.

Rozsądek i wyobraźnia nawet nie ruszyły się z miejsca.

Marcin Daniecki
Marcin Daniecki