Rynek hipoteki odwróconej w Polsce w 2017 roku

Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości* od 2008 do końca 2017 roku zawarto w Polsce 75 254 umów o dożywocie dotyczących nieruchomości, z czego ponad 55 000 – nieruchomości nierolniczych. Z danych Ministerstwa wynika, że dynamika przyrostu umów o dożywocie, w ciągu ostatnich dziesięciu lat, przekracza średnio 15 proc. w skali roku, co potwierdza, że tego typu umowy wciąż zyskują na popularności. Poza umowami o dożywocie, funkcjonują w Polsce prywatne umowy pożyczek pod zastaw nieruchomości oraz umowy renty, w ramach których dochodzi do przeniesienia prawa własności nieruchomości. Wszystkie z nich mogłyby stanowić rynek hipoteki odwróconej w Polsce, gdyby tenże rynek był uregulowany, a umowy były zawierane w ramach profesjonalnej usługi finansowej. Niestety umowy tego typu nie są zawierane przez wyspecjalizowane instytucje lecz przez osoby i podmioty, które w zdecydowanej większości nie posiadają kompetencji, wiedzy i kapitału do rzetelnej wyceny, oceny ryzyka i zagwarantowania wypełnienia obietnic i zobowiązań składanych w ramach zawartych umów.

Od wielu lat media regularnie donoszą o nadużyciach, które mają miejsce w związku z zawieraniem tego rodzaju umów. Środowisko sędziów i notariuszy zwraca uwagę na rosnącą skalę problemu oraz coraz większą liczbę osób pokrzywdzonych w związku z zawarciem takich umów. Od 2013 roku Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rzecznik Praw Obywatelskich i Fundusze Hipoteczne zrzeszone w Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych postulują o uregulowanie rynku, stworzenie przepisów gwarantujących bezpieczeństwo wszystkim jego uczestnikom, ale przede wszystkim Seniorom. Coraz bardziej zauważalną staje się konieczność podjęcia działań zmierzających do profesjonalizacji usługi.

Równolegle od 2008 roku istnieją wyspecjalizowane w usłudze hipoteki odwróconej instytucje, Fundusze Hipoteczne, które są wyposażone w odpowiedni kapitał, dysponują odpowiednią wiedzą i doświadczeniem i od lat regularnie wypłacają świadczenia polskim Seniorom. Fundusze Hipoteczne zobowiązały się do rzetelnego przestrzegania Zasad Dobrych Praktyk i poddają się w tym zakresie corocznemu audytowi. Według danych przedstawionych w ostatnim raporcie Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych (KPF) dotyczącym rynku hipoteki odwróconej od początku działalności do końca 2017 roku podmioty zrzeszone w KPF wypłaciły polskim Seniorom świadczenia o wartości przekraczającej 15 mln złotych.

Dane z raportu KPF, które wkrótce się ukażą wskazują jednak, że profesjonalny rynek hipoteki odwróconej od 2014 roku jest w stagnacji. Można pokusić się o stwierdzenie, że w krótkim okresie nie jest w stanie sprostać oczekiwaniom klientów i „przegrywa” ze świadczeniodawcami nieprofesjonalnymi. Czy w długiej perspektywie uda się przekonać konsumentów do wiarygodnego, profesjonalnego i bezpiecznego rozwiązania oferowanego przez Fundusze Hipotecznego? Zmiany demograficzne, ogromne zainteresowanie Seniorów dodatkowym źródłem dochodu na emeryturze oraz doświadczenia płynące z zagranicznych, rozwiniętych rynków hipoteki odwróconej wskazują, że w długim okresie profesjonalizacja i regulacja rynku staje się koniecznością.

* Akty Notarialne w latach 1991-2017, dane Ministerstwa Sprawiedliwości na dzień 15 czerwca 2017 roku ze strony https://danepubliczne.gov.pl/dataset/akty-notarialne

Robert Majkowski
Robert Majkowski